३० कार्तिक २०८३, सोमबार | Mon Nov 16 2026

मौसम अपडेट

नेपाली पात्रो

विदेशी विनिमय दर अपडेट

राशिफल अपडेट

सुन चाँदी दर अपडेट

Title

१५ दिनमा आउने तानसेनको खानेपानी

लेखक स्थानीय खबर २५ बैशाख २०७५, मंगलबार ६ मिनेट पढाइ

बिजय बौडेल

पाल्पा । घरैघरले ढाकेको एउटा पहाड । त्यस्तो भिरमा पनि कसरी अडिएका होलान जस्तो लाग्ने घरहरू । शिरमा सल्लाघारीले भरिएको श्रीनगरले तानसेन बजार स्वर्गको टुक्रा जस्तै लाग्छ ।

एक पहाडी क्षेत्र जहाँ न धेरै गर्मी हुन्छ न धेरै जाडो । यी नै बिशेषताले गर्दा पाल्पालाई पहाडकी रानी पनि भनिन्छ । तर यही रानी बजारमा बस्नेहरुलाई एउटा समस्याले दिनरात सताउँछ, त्यो हो खानेपानी ।

पाल्पा सदरमुकाम तानसेन नगरमा आवश्यक्ता भन्दा निकै कम मात्रामा खानेपानी वितरण हुने गर्छ । तानसेन खानेपानी उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष चकोरमान शाक्यले पानीका मुहान सुकेर दैनिक ५/६ लाख लिटर खानेपानी मात्र वितरण गर्न सकिएको बताए ।

जबकी तानसेनमा दैनिक २५ लाख लिटर खानेपानी आवश्यकता पर्ने डिभिजन खानेपानी कार्यालयको भनाइ छ । खानेपानी मामिलाका जनाकारहरूको भनाइमा, “बजारको जनसंख्या बृद्धि, थपिएका अव्यवस्थित पूर्वाधार, आधुनिक जीवनशैली र सही तरिकाले योजना बनाउन नसक्दा खानेपानीको अवस्था निकै दयनीय छ ।”

सिस्ने मुलबाट दुईपटक लिफ्ट र भुल्केवाट चारवटा पम्पले लिफ्ट गरेर तानसेन बजारमा खानेपानी ल्याउनुपर्छ । होलाङ्गदी, तीनधारा, भुल्केवाट समेत खानेपानी आपुर्ति गरिदै आएको डिभिजन खानेपानी कार्यालयले जनाएको छ ।

तानसेनमा अहिले ९ किलोमिटर टाढाको भुल्के र ३ किलोमिटर टाढा सिस्नेवाट पम्पिङ्ग गरी खानेपानी ल्याइएको छ । भुल्के, सिस्ने र होलाङ्दीबाट तानसेनका दुई हजार ७ सय ९४ धारामार्फत २७ हजार ७ सय २६ जनाले खानेपानीको उपभोग गर्दै आएका छन् ।

भुल्केमा १५, सिस्नेमा ५, होलाङ्गदीमा २ र तिनधारामा २ पम्म सञ्चालनमा रहेकामा खडेरीले गर्दा प्रत्येक मुहानबाट एकएक वटा मात्र पम्प सञ्चालन गर्नुपर्ने अवस्था आएको तानसेन खानेपानी उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष शाक्यले जानकारी दिए ।

तानसेन बजार (कोर) क्षेत्रमा बसोवास गर्ने जनसंख्या ४० हजार छ । लगभग त्यत्तीकै मात्रामा विभिन्न पेशा, व्यवसाय, अध्ययन, जागीर गरि बस्ने डेरावालहरू छन् ।

हप्तामा एक पटक आधा-एक घण्टा धारामा पानी आउने गरेपनी जनसख्याँ बढेसंगै अहिले त १५ दिनमा एक पटक मात्र पानी आउने गर्छ । त्यो पनि कुन समयमा आउँछ थाहा हुँदैन ।

“आज आउँछ की भोली भन्दै सबै काम छाडेर पानी कुरेर बस्नुपर्छ,” तानसेन टक्सारटोलकी शान्ति बस्यालले भनिन्, “सिस्टम नै छैन । जहिले मन लाग्यो त्यतीबेला छोडिदिन्छन् । कहिले एक हप्तामा आउँछ, कहिले १५ दिन सम्म पनी पानी आउँदैन ।”

बस्यालको भनाईमा, “कहिलेकाँही त खाना पकाउने बेला जारको पानी किन्न जानुपर्छ । हेर्दा स्वर्ग जस्तो देखिने यो ठाउँ बस्नेहरुको लागी नर्क जस्तै भएको छ ।”

खानेपानी बितरण गर्ने जिम्मेवारी उपभोक्ता समितिलाई दिईएको छ । तानसेनका ढुंगेधाराहरु नारायणस्थान, टक्सार, तिनधारा, होलाङ्दी लगाएतका पानीको मुल लगभग सुक्ने अवस्थामा छन् ।

त्यसलाई राम्ररी व्यवस्थापन गर्न नसक्दा पानीको स्रोत संकटमा पर्दै गएको छ । पिउने पानीको संकट चुलिएपछि ति धाराहरूमा रातभर लामो लाइन हुने गर्छ ।

बर्षेनस् गाउँबाट बसाइँ सरेर तानसेन आउने क्रम बढ्दै छ । सरकारी तथा गैरसकारी कार्यालयहरुको सख्याँ पनि उत्तिकै छन् । जिल्ला सदरमुकामको भीड पनि धान्नुपर्छ तानसेनले । यतिबिध्न चाप खेपी रहेको तानसेनको खानेपानी समस्यालाई कुनै दल वा सरकारी निकायले गम्भिरता पूर्वक लिएको देखिन्न ।

“प्राकृतिक वातावरण, सुन्दर, स्वच्छ र मनोरम भएपनी यहाँको खानेपानी समस्याले तानसेनमा घर बनाउन मनले मानेन,” तानसेन छोडेर बुटवलमा घर बनाएर बस्न थालेका तानसेन ८ का राजन अर्यालले भने, “खानेपानी नहुँदा हरेक क्षेत्रमा असर पर्दो रहेछ । कहिलेकाँही त पसल बन्द गरेर खानेपानी थाप्न कोठामा बस्नुपर्ने हुन्थ्यो ।”

तानसेनमा खानेपानीको कतिसम्म अभाव छ भन्ने दृष्टान्त अर्यालको यो भनाइबाट पनि स्पष्ट हुन्छ । “धेरै भाई बहिनी कलेज नगई पानी थाप्न लाइनमा बसेको देखेको छु । हामी जस्ता व्यापारीहरुले पानी किनेर पनि काम चलाउन सकौला । तर पढ्न बस्नेहरुले के को पैसाले किनेर खानु ? कहिलेकाँही त पानी नभएर खान नपकाई बसेको मैले देखेको छु ।”

हुन पनि नजिकै ढुंगेधाराहरू छैनन । होटल संचालकले ट्याङ्करबाट पानी किनेर काम चलाउँछन् । “होटल खोल्नुभन्दा पहिले पानीको व्यवस्थापन नगरी खोल्नै हुन्न । धेरे खर्च त पानी किन्नमा लाग्छ,” तानसेन लहरे पिपलकी होटल व्यवसायी लक्ष्मी खाम्चा मगरले भनिन, “पानी खोलीदिने कर्मचारी समेत बिक्छन् । कसैले सय पचास रुपैंया दियो भने जुनसुकै बेला पनि त्यो लाईनको पानी खोलिदिन्छन् । नभए त्यतिकै हो ।”

लक्ष्मीका भनाईअनुसार खानेपानी संकट आउनुमा उपभोक्ता समितीको लापरबाहीले पनि काम गरेको देखिन्छ । खानेपानी संकटको सार्वजनिक असर पनि देखिन थालेको छ । सार्वजनिक सौचालयहरु पानी अभावको कारणले दुर्गन्धित छन् । बजार र गल्लीहरू फोहोरले गर्दा दुर्गन्धित छन् । स्वस्थ्य पर्यटनमा समेत यसले प्रभाव पारिरहेको छ ।

तानसेन खानेपानी संकलन केन्द्रको क्षमता १३ लाख ७५ हजार लिटर मात्रै छ । पानी तान्दा बिजुली चार्ज मात्रै महिनाको ११ लाख र प्रशासनिक खर्च ४ लाख ६० हजार रुपैयाँ तिर्ने तानसेन खानेपानी उपभोक्ता समितिले महिनाको ८ लाख ६० हजार रुपैया घाटामा योजना चलाइरहेको छ ।

खानेपानी योजनाको आम्दानी भने महिनाको सात लाख एक हजार ६ सय रुपैयाँ मात्रै छ । तानसेनमा पानीको चुहावट पनि उच्च छ । खानेपानी उपभोक्ता समितिका भनाईमा, “पुरानै प्रणालीको वितरण सञ्जालले गर्दा ३५ प्रतिशत पनि उपभोक्ताको धारामा नपुग्दै खेर जान्छ ।”

तानसेनको खानेपानी समस्या समाधानका लागि प्रयास भने नभएका होइननन् । यहाँको खानेपानी समस्या समाधान गर्न कालीगण्डकी लिफ्टिङ खानेपानी आयोजनाको प्रक्रिया सुरु गरिएको छ । यो महत्वाकांक्षी योजना कार्यान्वयन भए यहाँको खानेपानी समस्या दीर्घकालीन रुपमा समाधान हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

खानेपानी तथा ढल निकास विभाग, डिभिजन खानेपानी कार्यालय र तानसेन खानेपानी उपभोक्ता समितिले बौघागुम्हाको छेर्लुङबाट मल्टी पम्प पद्धतिबाट ९ किमि टाढा रहेको तानसेन बतासेमा ल्याई वितरण गर्ने तयारी थालेको हो ।

कालीगण्डकीको पानी ल्याउन विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन तयार भएर ठेक्का प्रक्रियामा गइसकेको खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालयका प्रमुख इन्जिनियर केशवलाल शाक्यले बताए ।

शाक्यका अनुसार बहुवर्षे योजना अन्तर्गत ठेक्काको सूचना जारी भइसकेको छ । पर्याप्त बजेट भए २ वर्षभित्र कालीगण्डकीको पानी तानसेन आउनेछ । अहिलेको ठेक्का अनुसार मल्टीपम्प जडान, इन्टेक निर्माण लगायतको काम हुनेछ । अर्को वर्ष पानी ल्याउने योजना छ ।

खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालयका अनुसार, कालीगण्डकीको पानी तानसेन ल्याउँदा प्रतिघण्टा १ लाख ३५ हजार लिटर जम्मा हुन्छ । १८ घण्टा दैनिक पानी तान्दा २४ लाख ३० हजार लिटर पानी टयांकीमा जम्मा गर्न सकिन्छ ।

बौघागुम्हाको साप्लाक ठूलोबगर ठूलो ढुंगामा मुख्य स्टेसन रहनेछ । त्यहाँबाट लिफ्ट गरी पानी तानसेन ल्याइनेछ । २९ करोड रुपैयाँको लागतमा तयार हुने योजनाले कम्तीमा १५ वर्ष थेग्नेछ । उपभोक्ताले ३ करोड रुपैयाँ जुटाउनुपर्ने छ ।

बौघागुम्हाका ३ स्थानमा पम्प रहन्छ भने बौघापोखराथोकको एक र अन्तिम स्टेसन बतासेमा रहन्छ । तानसेन खानेपानी उपभोक्ता समिति अध्यक्ष चकोरमान शाक्यले उपभोक्ताको लागत सहभागिताका लागि प्रत्येकबाट हजार रुपैपाँका दरले उठाउन सुरु गरेको बताए ।

शाक्यका अनुसार नदीको पानी तानसेनमा ल्याउँदा मासिक १७ लाख रुपैया बिजुलीको बिल तिर्नुपर्ने हुन्छ । कर्मचारी अपरेटर र मर्मत खर्चसहित मासिक २० लाख रुपैयाँ उपभोक्ताको खर्च हुन्छ । कालीगण्डकीबाट तानेपछि तेस्रो स्टेसनमा फिल्टर गरेर मात्र तानसेनको टयांकीमा पठाइने छ ।

आकासको पानी संकलन गर्ने कार्यलाई नगरपालिकाले प्रोत्साहन गरे पानीको समस्या केही मात्रामा समाधान हुन सक्छ । २०६० साल पछि बनेका केही घरमा मात्रै आकासको पानी संकलन गर्ने उपाय अपनाईएको तानसेन नगरपालिकाका मेयर अशोककुमार साहीले जानकारी दिए ।

प्रकाशित मिति : २५ बैशाख २०७५, मंगलबार

प्रतिक्रिया ०

यो समाचारबारे तपाईंको धारणा लेख्नुहोस्। सभ्य र सम्मानजनक भाषा प्रयोग गर्नुहोस्।

अहिलेसम्म प्रतिक्रिया आएको छैन। पहिलो प्रतिक्रिया तपाईंको होस्।

प्रतिक्रिया लेख्नुहोस्

तपाईंको इमेल प्रकाशित हुँदैन। प्रतिक्रिया सम्पादकको स्वीकृतिपछि देखिन्छ।